Jan Vriend – Jets d’Orgue

geplaatst op 28/06/2011 in Orgelnieuws.

‘…Geniet daarbij van de enorme klankrijkdom die het Müller-orgel biedt. Uiteraard draagt de prestatie die Jan Hage met de uitvoering van dit stuk levert hier in grote mate aan bij. Voor zover hij al dat niet was, met deze opname bewijst Jan Hage dat hij tot de absolute top van orgelspelend Nederland behoort.’

Aldus recensent Chiel Jan Hofwegen. Hij geeft dan ook vijf sterren aan deze productie van Quintone.

Tussen 1986 en 1991 componeerde Jan Vriend een groot, driedelig werk voor orgel. Als woordspeling op het franse jets d’eau noemde bij het Jets d’Orgue. Jan Vriend beschrijft in het booklet dat orgels hem al gefascineerd hebben vanaf zijn vroegste jeugd. In zijn beleving (…..) ‘bulderde het orgel door de grote ruimte als een machtig natuurverschijnsel.’ Toen hij later kathedralen bezocht waar hij keek en luisterde naar de grote orgels had hij het idee dat er uit die instrumenten nog lang niet alles uit was gekomen wat er naar zijn voorstelling in zat. Jets d’Orgue is dan ook gebaseerd op ‘een visioen van het orgel als een fontein van klanken.’ En met deze uitspraak heeft Jan Vriend in één zinnetje zijn werk getypeerd. Want dat is inderdaad de eerste ervaringslaag van het stuk: al luisterend komt het over je heen alsof je een bad neemt in een grote fontein. Pas na meerdere, intensieve luistersessie ontvouwt het stuk langzaam zijn structuur.

Eigenlijk is Jets d’Orgue één groot architectonisch schouwspel, opgebouwd uit verschillende delen en lagen. In het groot bestaat het stuk uit drie delen. Elk deel bestaat weer uit drie secties. Deze secties bestaan op hun beurt weer uit drie segmenten. Jan Vriend beschrijft het zelf aldus: (…..) ‘Het eerste segment is altijd een ‘jet’: een waterval van klanken en kleuren die geleidelijk overgaat in het middensegment aarin (per sectie) respectievelijk homophonie, twee- en drie-lagige polyphonie aan de orde komen. Het laatste segment van elke sectie is gewijd aan een keus uit karakteristieke orgel effecten.’ De beschrijving van Jan Vriend in het booklet heeft mij erg geholpen om dieper in het stuk zelf door te dringen. Jets d’ Orgue is namelijk een compositie die zich niet zomaar direct de eerste keer prijsgeeft. Zeker voor de wat minder getrainde luisteraar kan het stuk zelfs als bizar en grotesk overkomen.

Toch is Jets d’Orgue absoluut geen ‘toet, piep, knor-stuk’ van het gehalte: dat kan mijn tante ook. Nee, het is een groots en meeslepend eerbetoon aan de koning van de instrumenten. Hoe langer hoe meer ik naar het stuk luister, hoe meer ik er van ga houden! Daarom wil ik in deze recensie een luisteradvies geven: Onderga eerst het stuk gewoon zoals het zich aan je voordoet. Je kunt de cd in één keer luisteren of de drie delen apart beluisteren. Probeer in volgende luistersessies aan de hand van het booklet de structuur van het stuk te begrijpen. Geniet daarbij van de enorme klankrijkdom die het Müller-orgel biedt.

Uiteraard draagt de prestatie die Jan Hage met de uitvoering van dit stuk levert hier in grote mate aan bij. Voor zover hij dat al niet was, met deze opname bewijst Jan Hage dat hij tot de absolute top van orgelspelend Nederland behoort. De meest onmogelijke passages komen er onder zijn handen doorleefd en natuurlijk uit. Wat Jan Vriend zelf zegt, onderschrijf ik van harte: ‘Zijn pleidooi voor Jets d’Orgue is niet alleen doordrongen van een diepe muzikale overtuiging maar is ook gebaseerd op een technische beheersing die ontzag inboezemt’. Nergens, maar dan ook nergens heb ik het idee dat het Hage boven de pet gaat. En voor die prestatie neem ik mijn petje af.

Terecht roemt Jan Vriend in het booklet de registranten Arjan de Vos en Jeroen Koopman. Om op een dergelijk orgel als dat van de Sint Bavo in Haarlem zo te registreren alsof er gewerkt wordt met een setzer, dat vereist grote kundigheid!

Tot slot heeft Aart van de Waal van Toccata Records een schitterende opname gerealiseerd waarin orgel en ruimte volledig tot hun recht komen. Dit alles bij elkaar maakt dat deze cd een item is dat elke orgelliefhebber in zijn of haar cd kast moet hebben!

[CHIEL JAN VAN HOFWEGEN]

Uitvoering: * * * * *

Opname: * * * * *

Jan Vriend – Jets d’Orgue. Jan Hage, Organ St. Bavokerk, Haarlem.

cd Q100007 € 22,75.

Appeared on 28/06/2001 in Orgelnieuws.

‘…In the process, enjoy the phenomenal riches the Müller organ has to offer. It goes without saying that the achievement delivered by Jan Hage with the performance of this work, contributes to this in no mean measure. In as far he wasn’t there already, with this recording Jan Hage proves to belong to the absolute top of the organ-playing Netherlands’… says reviewer Chiel Jan Hofwegen. He attributed accordingly a five star rating to this production of Quintone.

Between 1986 and 1991 Jan Vriend composed a large-scale, three-part work for organ. In a wordplay on the French ‘jets d’eau’ he called it Jets d’Orgue. Jan Vriend describes in the booklet that organs have fascinated him from his earliest childhood. In his experience (…) ‘the organ roared through its big space like a mighty natural phenomenon.’  When later he visited cathedrals in which he looked at and listened to the great organs he imagined that these instruments hadn’t revealed half of what they were capable of in his view. That is why Jets d’Orgue is based on ‘a vision of the organ as a fountain of sounds’. And with these words Jan Vriend has characterised his work in one phrase. Because that is indeed the first layer of experience of the piece: while listening it overwhelms you as if taking a bath in a massive fountain. Only after a few more, intensive listening sessions the piece slowly starts to reveal its structure.

In a way Jets d’Orgue is one great architectonic theatre, built on distinct movements and layers. In its overall structure it consists of three parts. Each part again consists of three sections. And these sections are further divided into three segments. In Jan Vriend’s own words: (…) ‘The first segment is always a ‘jet’: a torrent of sounds and colours that gradually transform into a middle segment in which (per section) respectively homophony, two- or three-layered polyphony make their appearance. The last segment of each section is always devoted to a choice of characteristic organ effects’. Jan Vriend’s description in the booklet has helped me enormously to penetrate deeper into the music. As a matter of fact Jets d’Orgue is a composition that doesn’t reveal itself immediately at first hearing. Certainly for the less trained listener the piece might even strike as bizarre and grotesque.

Yet, Jets d’Orgue is not just of the hoot squeak and grunt variety: something my aunt could do. No, it is a grandiose and passionate tribute to the king of instruments. The more I listen to the piece, the more I begin to love it! Therefore I would like to give a piece of advice in this review: Start by subjecting yourself to the piece the way it grabs you. You can listen to the whole CD in one go or to the three movements separately. Then, in subsequent listening sessions, try to make sense of the music by making use of the descriptions in the booklet. In the process, enjoy the phenomenal riches the Müller organ has to offer.

It goes without saying that the achievement delivered by Jan Hage with the performance of this work, contributes to all this in no mean measure. In as far he wasn’t there already, with this recording Jan Hage proves to belong to the absolute top of the organ-playing Netherlands. The most daunting passages emerge from under his hands quite naturally and fully internalised. Things that Jan Vriend himself professes, I adhere to from the heart: ‘His advocacy of Jets d’Orgue is not only permeated with a deep musical conviction but also based on a technical mastery which inspires awe and respect’. Nowhere, but really nowhere the suspicion arises that things are beyond Hage’s competence. And for that feat I take off my hat.

In the booklet Jan Vriend rightly praises the assistants at the stops, Arjan de Vos and Jeroen Koopman. To be able to handle this type of registration on an organ such as that in the Sint Bavo in Haarlem, as if the work is done by a computer (setzer), requires great skill!

Finally, Aart van de Waal of Toccata Records has managed a brilliant recording in which both organ and acoustics come into their own. All this together makes this CD an item that each organ lover should have in his or her CD archive!

[CHIEL JAN VAN HOFWEGEN]

Performance: *****

Recording: *****

Jan Vriend – Jets d’Orgue. Jan Hage, Organ St. Bavokerk, Haarlem.

cd Q100007 € 22,75.

Translation JV.

© 2011 www.orgelnieuws.nl

Jan Hage, orgel *****

Frits van der Waa, Volkskrant, 17-02-11

Hoog gemikt en raak geschoten.

In de twintig jaar sinds Jan Vriend zijn Jets d’Orgue voltooide, is het werk nog maar door twee organisten uitgevoerd: de Duitser Gotfried Sembder, die het ooit in premiere heeft gebracht ,en de Nederlander Jan Hage, die het nu integraal op de plaat heeft gezet.
Vriend, 72 inmiddels, is nooit bang geweest om zijn tanden in iets groots te zetten, maar met Jets d’Orgue, waaraan hij 5 jaar gewerkt heeft, heeft hij echt hoog gemikt – en raak geschoten. Er zijn niet veel orgelwerken die tegelijkertijd een catalogus van actuele compositietechnieken bieden, en ook nog eens zo listig en met zoveel vakkennis en fantasie de mogelijkheden van het instrument exploreren.
Hage geeft in zijn toelichting aan dat hij elke maat van het werk heeft moeten bevechten, en dat is voorstelbaar want er gebeurt bij wijlen verbijsterend veel tegelijk.
Toch klinkt de uitvoering allerminst zwoegend, eerder uitbundig en joyeus. En het moet ook wel een genot zijn om uitgerekend dit werk te spelen op het beroemste werk van Nederland, het Mullerorgel in de Haarlemse St. Bavo, een instrument dat stamt uit 1738 en toch geschikt is voor muziek uit 1991.
Vriend doet aan muzikaal machtsverheffen, want elk van de drie delen bestaat uit 3 door 3 segmenten gevormde subsecties. Dat klinkt rigide , maar geeft de componist de ruimte om zich naar hartelust uit te leven zonder op bandeloosheid betrapt te kunnen worden. Aldoor is er perspectief, meerlagigheid, groei en evolutie. Naast de orgelfonteinen uit de titel klinken hier ook orgeldruppeltjes, vlammenzeeen, ontdooiende mastodonten, en klankvelden waarin zich toch weer aardverschuivingen voordoen. Vriend weekt de timbres en toetsen van het orgel van elkaar los, maakt ze kneedbaar en organisch, en weet een ‘trat d’union’ tot stand te brengen tussen Xenakis en Beethoven.
Je moet natuurlijk wel van moderne muziek houden – maar dan heb je met deze cd ook een monument in handen.

Aimed high and Bull’s eye.

In the twenty years since Jan Vriend completed his Jets d’Orgue the work has only been performed by two organists: the German Gottfried Sembdner, who once premiered it, and the Dutchman Jan Hage who now put the integral version on record.
Vriend, now 72, has never been afraid to put his teeth into something big, but with Jets d’Orgue, which took him 5 years to complete, he aimed really high – and hit the bull’s eye. There aren’t many organ works which offer at the same time a catalogue of extant composition techniques, and explore the possibilities of the instrument with such cunning, skill and fantasy.
Hage comments in his introduction that he had to conquer every bar of the composition, which sounds entirely conceivable considering so many things happen simultaneously at times. Yet, the performance sounds anything but laboured, instead it sounds rather exuberant and joyous. And one imagines the pleasure to play this work on the most famous organ in the Netherlands, the Müller organ of the St Bavo in Haarlem, an instrument dating back to 1738 and still able to deal with music from 1991.
Vriend applies musical ‘involution’ (as in mathematics), because each of the three movements consists of three parts each segmented by three subsections. That may sound rigid, but it provides the composer with space to indulge himself to his heart’s content without getting accused of licentiousness. Jets d’Orgue always offers perspective, multi-layering, growth and evolution. Apart from the organ fountains in the title we hear the sounds of organ drops, oceans of flames, thawing mastodons, and soundscapes in which tectonic movements take place again and again. Vriend knows how to unglue the timbres from the keys of the organ, to make them mouldable and organic and at the same time create connections between Xenakis and Beethoven.
True, you need to like modern music – but if you do, what you hold in your hands with this CD is a monument.

Frits van der Waa Volkskrant, 17 February 2011

Translation JV.

The CD is on general release and available direct from www.quintone.nl

Nederlands Dagblad 18 februari 2011
Roel Sikkema

orgel *****
Jan Vriend – Jets d’Orgue

Jan Hage organ. Quintone Q10007

Het Franse woord voor fontein is jets d’eau. Wie goed naar deze cd luistert, begrijpt waarom Jan Vriend voor dit driedelige werk een titel heeft gekozen die daarop lijkt. Het geluid spuit uit het orgel, enorme klankerupties worden afgewisseld met zachtere gedeelten. In een toelichting gebruikt hij ook nog de
Engelse betekenis van het woord jet: straaljager. De mensen die het orgel ‘bedienen’ – naast de organist ook nog twee registranten – zijn ‘als de bemanning van een groot vliegtuig: hun gezamenlijke expertise en inspanning dienen om een op ’t oog logge machine
van de grond te krijgen’. Nu, Jan Hage en zijn assistenten hebben er op het Müllerorgel van de Haarlemse Sint-Bavo een flinke kluif aan, maar ze krijgen het vliegtuig omhoog. Geen gemakkelijke
muziek om naar te luisteren, maar wie de moeite neemt zich er voor open te stellen, wordt rijk beloond.

organ *****
Jan Vriend – Jets d’Orgue

Jan Hage organ. Quintone Q10007

The French for fountain is jets d’eau. When listening carefully to this CD it becomes clear why Jan Vriend chose for this three-part work a title similar to this one. Sounds squirt out of the organ; enormous eruptions are contrasted with quieter sections. In an introduction he also uses an English version of the word ‘jet’: airplane. The people at the ‘controls’ of the organ – the organist and his assistants at the stops – are ‘like the crew of a big aircraft: their combined expertise and effort serve to get an, on the face of it unwieldy machine off the ground’. Well, Jan Hage and his assistants may have had a job to achieve this, but they do get the plane into the air. No easy music to listen to, but for those, who take the trouble to open their minds for it, there are rich rewards to be had.

Translation – Jan Vriend.

Jan Vriend – Jets d’Orgue

NRC – 8 March 2011

‘Een fontein van klanken’, zo zag componist Jan Vriend (1938) het kerkorgel in zijn compositie Jets d’Orgue (1986-1991) voor zich. ‘Jet d’eau is Frans voor fontein, vandaar de titel.
Het resultaat is een uitbundig, virtuoos werk van ruim een uur dat in schaal en moeilijkheid aansluit bij beruchte orgelmuziek van componisten als Sorabji, Xenakis en Ligeti. Zulke muziek wordt helaas zelden of, in het geval van Sorabji, vrijwel nooit uitgevoerd. Zo ook hier: vóór organist Jan Hage voerde alleen de Duitse organist Gottfried Sembdner het werk uit.
Hages uitmuntende cd-opname leidt hopelijk tot meer uitvoeringen, want de schijnbaar onbeperkte verbeeldingskracht van Vriend blijft van begin tot eind fascineren. Het imposante Müller-orgel van de St. Bavo in Haarlem dreunt, kwinkeleert, en klinkt nu eens ernstig en dan weer speels. Soms is de muziek opgebouwd uit Xenakis-achtige klankevoluties, elders gaat Vriend juist meer melodisch te werk, waarbij hij in deel 3 zelfs naar Beethovens Derde symfonie verwijst.
Ondanks die caleidoscopische rijkdom wordt het nergens vrijblijvend, maar blijft het betoog juist hecht, doelgericht en immer welbespraakt. Ver weg lijkt daarbij dat gesloten, statige instrument van vroeger.

Jochem Valkenburg

‘A fountain of sounds’ is how composer Jan Vriend (1938) imagined the church organ in his composition Jets d’Orgue (1986-91). Jets’ d’eau is French for fountain, hence the title.
The result is an exuberant, virtuoso work of just over an hour which in scale and difficulty sides with notorious organ music by composers such as Sorabji, Xenakis and Ligeti. It is a pity that such music is seldom performed; in the case of Sorabji hardly ever. Again in this case: before Jan Hage only the German organist Gottfried Sembdner performed it.
Hage’s excellent CD recording will hopefully lead to more performances, because the apparently unlimited power of Vriend’s imagination keeps fascinating until the very end. The imposing Müller organ of the St Bavo in Haarlem thunders, warbles, now serious, now playful. Sometimes the music is built from Xenakis-like sounds evolutions; in other places works more melodically, in which case in part three he even quotes from Beethoven’s third symphony.
Despite its kaleidoscopic riches it never gets arbitrary. Instead, the discourse remains consistent, purposeful and always eloquent. It seems a far cry from that closed, static instrument of bygone ages.

Jochem Valkenburg.

Jan Vriend, Jets d’Orgue
Jan Hage (organ)
klassiek
*****

Het Parool – 9 March 2011

Het orgel als een vulkaaneruptie.

Componist Jan Vriend werkte vijf jaar aan een monumentaal, meer dan een uur durend driedelig stuk voor orgel. Hij noemde het Jets d’Orgue, een woordspeling op jets d’eau (fontein) en omschrijft het zelf grappig bescheiden als ‘een mijlpaal in de geschiedenis van de orgelmuziek’. Om zijn woorden kracht bij te zetten citeert hij John Scott, de organist van de St Paul’s Cathedral, en Jean Guillou, de organist titulair van de St Eustache in Parijs, die beiden enthousiast zijn over het stuk. Met recht. Jets d’Orgue is als maximalistisch orgelwerk een compositie zonder weerga. Vriend stelde zich tot taak een visioen uit zijn jeugd werkelijkheid te maken, toen hij als jong organistenzoontje droomde van orgelmuziek die hij nog niet had gehoord: ‘Een muziek die zich meer als een natuurkracht dan als een braaf gedresseerde lakei van strak ritueel zou openbaren.’ Jets d’Orgue is de verklanking van vulkanische erupties, van ontzagwekkende oernatuur, met een verpletterende kleurigheid. Een magische luisterervaring. Vriend heeft hiermee het orgel opnieuw uitgevonden. Magisch is ook de virtuositeit van organist Jan Hage en zijn registranten, die de mogelijkheden van het Müllerorgel in de Haarlemse Bavo tot de uiterste grenzen verkennen.

EV

The organ as a volcano eruption.

Five years it took composer Jan Vriend to complete a monumental work for organ in three parts, lasting just over an hour. He called it Jets d’Orgue – wordplay on jets d’eau (fountain) and describes it himself in a jest of modesty as ‘a milestone in the history of the organ repertoire’. To add weight to his words he quotes John Scott, organist of St Paul’s Cathedral, and Jean Guillou, titular organist of de St Eustache in Paris, both of whom are enthusiastic about the piece. Rightly so. Jets d’Orgue being a maximalist music for organ is a composition without equal. Vriend set out to make a vision from his childhood come true, when still the young son of an organist he dreamed of organ music which hadn’t been heard yet: “a music which would reveal itself more as a force of nature than as the docile servant of strict ritual”. Jets d’Orgue is the sound equivalent of volcanic eruptions, of the awesome origins of nature, all in a dazzling display of colours. A magical listening experience. Vriend has reinvented the organ in the process. Magical too is the virtuosity of organist Jan Hage and his assistants, who explore the possibilities of the Müller organ in the Bavo in Haarlem to their limits.

Translation, Jan Vriend.

The CD is on general release or available direct from www.quintone.nl